БАЖ правёў даследванне пра галоўныя патрэбы калег, якія выйшлі з турмаў

Апытанне, праведзенае Беларускай асацыяцыяй журналістаў у лютым, выявіла топ-патрэбы беларускіх журналістаў і медыяработнікаў, якія выйшлі на волю пасля крымінальнага пераследу ў апошні час.

Марына Золатава ў аўтобусе разам з іншымі вызваленымі. Фота: «Люстэрка»

Мэта апытання — зразумець, з якімі цяжкасцямі сутыкаюцца былыя палітзняволеныя праз некалькі месяцаў пасля вызвалення і ў якой падтрымцы яны маюць патрэбу: прафесійнай, сацыяльнай, псіхалагічнай ці іншай. У ім прыняў удзел некалькі дзясяткаў калег з вызваленых у 2024–2025 гадах.

Досвед зняволення і вяртання да жыцця на волі — працяглы і шматэтапны працэс, які не абмяжоўваецца першымі 2–3 месяцамі пасля вызвалення. Менавіта ў пачатковы перыяд экс-палітвязні звычайна атрымліваюць найбольшую ўвагу і падтрымку, аднак працяг такой падтрымкі ў далейшы перыяд патрэбны калегам не меней.

Такой пазіцыі Беларуская асацыяцыя журналістаў прытрымліваецца яшчэ з 2020 года.

Топ-патрэбы пасля вызвалення: жытло, медыцына, дакументы

Вось якія пытанні журналісты бачылі найбольш важнымі для сябе пасля вызвалення:

1. Аплата арэнды жылля;
2. Медычныя кансультацыі і лячэнне;
3. Легалізацыя (кансультацыі, суправаджэнне) ;
4. Тэхніка (кампутар, тэлефон);
5. Псіхалагічная дапамога.

Дадатковыя патрэбы: доступ да працы і прафесійнай рэалізацыі; «застацца ў прафесіі»; вывучэнне замежнай мовы; атрыманне правоў кіроўцы. Нават калі нейкія з дадатковых патрэбаў не выглядаюць масавымі, яны часта маюць істотнае значэнне для доўгатэрміновай устойлівасці былых палітзняволеных-журналістаў.

З улікам кантэксту турмаў і эміграцыі патрэба ў псіхалагічнай дапамозе, магчыма, была недаацэненая рэспандэнтамі і патрабуе актыўнай прапановы звонку, лічаць эксперты БАЖ.

Прафесійнае аднаўленне: ключавы фактар устойлівасці для былых палітвязняў  

Вынікі даследвання сведчаць, што дапамога не павінна абмяжоўвацца гуманітарным мінімумам — людзі хочуць і гатовыя аднаўляць актыўную прафесійную ролю.

Самыя запатрабаваныя фарматы (кожны апытаны мог выбраць некалькі варыянтаў): напісанне кнігі — 57,1%, фрыланс у журналістыцы — 52,4%, вяртанне ў медыя — 47,6%, вядзенне блогу — 38,1%, рэалізацыя ўласных журналісцкіх/фота-відэапраектаў — 28,6%.

Для аднаўлення прафесійнай дзейнасці ў тым ліку патрэбныя: стыпендыі і гранты — 66,7%, вывучэнне замежных моваў — 66,7%, адукацыйныя праграмы (у т.л. па працы з ШІ) — 52,4%, лічбавая бяспека – 33,3%, бізнес-кансультацыі — 28%, юрыдычныя кансультацыі.

Блогер Павел Вінаградаў пасля вызвалення. Вільня, 11 верасня 2025 года. Фота: «Позірк»

Высновы

Вынікі апытання пацвердзілі раней прынятае ў БАЖ бачанне неабходнасці даўгатэрміновай шматбаковай падтрымкі вязняў пасля іх вызвалення: сістэмнай дапамогі, якая спалучае забеспячэнне базавых патрэбаў, медыка-псіхалагічную рэабілітацыю і інвестыцыі ў доўгатэрміновую ўстойлівасць вызваленых.

Калі Вы прадстаўляеце фонд альбо падтрымліваючую арганізацыю і хацелі б атрымаць поўны тэкст даследвання, звяжыцеся з намі праз пошту office [at] baj.media